“Biri bana iyilik yaptığında utanıyorum.”
“Birisi benim için bir şey yaptığında kendimi borçlu hissediyorum.”
“Bana iltifat edildiğinde ne diyeceğimi bilemiyorum.”
“‘Çok güzelsin’ denildiğinde hemen ‘yok ya’ diye karşı çıkıyorum.”
“Birisi bana yardım etmek istediğinde ‘gerek yok, ben hallederim’ diyorum.”
“İnsanlara bir şey vermek çok kolay geliyor ama bir şey almak inanılmaz zor.”
Bu cümleler çoğu zaman kişinin kendisi tarafından da yalnızca “utangaçlık”, “mütevazılık”, “fazla düşünceli olmak” veya “kimseye yük olmak istememek” şeklinde açıklanır.
Oysa bazı durumlarda bu tepkiler, kişinin ilişkilerde alma-verme dengesini nasıl kurduğuna, kendi ihtiyaçlarına ne kadar izin verdiğine ve kendisini ne ölçüde sevilebilir, değerli ve yeterli gördüğüne ilişkin daha derin bir psikolojik örüntünün parçasıdır.
Şema Terapi perspektifinden bakıldığında, özellikle Kusurluluk/Utanç, Kendini Feda, Boyun Eğicilik, Onay Arayıcılık/Tanınma Arayıcılık ve Duyguları Bastırma şemaları bu örüntünün anlaşılmasında önem kazanabilir.
Ancak burada kritik bir nokta vardır ; Bir davranış tek başına belirli bir şemanın kanıtı değildir.
Aynı davranış farklı kişilerde farklı psikolojik nedenlerle ortaya çıkabilir. Klinik değerlendirmede önemli olan yalnızca “Ne yapıyorsunuz?” sorusu değil; o anda ne hissettiğiniz, zihninizden ne geçtiği, neye ihtiyaç duyduğunuz ve bu davranışın sizi kısa ve uzun vadede nereye götürdüğüdür.
İltifatı kabul etmek neden bazı insanlar için bu kadar zor?
Birisi size:
“Çok güzel görünüyorsun.”
dediğinde aslında yalnızca bir iltifat almazsınız.
Karşınızdaki kişi sizin hakkınızda olumlu bir değerlendirme yapar.
Eğer kişinin kendisiyle ilgili temel algısı bu değerlendirmeyle uyumluysa, cevap vermek oldukça kolaydır:
“Teşekkür ederim.”
Ancak kişinin kendisiyle ilgili daha derin inancı:
“Aslında yeterince güzel değilim.”
“İnsanlar beni o kadar da beğenmiyor.”
“Bunu sadece nezaketen söylüyor.”
“Abartıyor.”
“Bunu kabul edersem kendini beğenmiş biri gibi görünürüm.”
şeklindeyse, dışarıdan gelen olumlu mesaj kişinin mevcut kendilik algısıyla çelişebilir.
Bu durumda kişi iltifatı kabul etmek yerine otomatik olarak onu küçümseyebilir:
“Yok canım, hiç de güzel değilim.”
“Saçım aslında çok kötü.”
“Bugün çok kötü görünüyorum.”
“Abartıyorsun.”
“O kadar da değil.”
Burada psikolojik olarak ilginç olan şey şudur:
Kişi kendisine yöneltilen olumlu değerlendirmeyi reddederek mevcut kendilik algısını korumaktadır.
Şema Terapi modelinde şemalar; kişinin kendisi, başkaları ve ilişkileri hakkında çocukluk döneminde oluşan ve yaşam boyunca genişleyebilen, oldukça kalıcı temalar olarak ele alınır. Bir şema etkinleştiğinde kişi yaşadığı olayı yalnızca olduğu haliyle değerlendirmez; olayı mevcut şemasının merceğinden yorumlama eğiliminde olabilir.
Dolayısıyla bazen problem:
“İltifatı sevmiyorum.”
değil,
“İltifatın söylediği olumlu benlik görüntüsüyle temas etmek benim için zor.”
olabilir.
“Biri bana iyilik yaptığında utanıyorum” ne anlama gelebilir?
Birinin sizin için bir şey yapması, teorik olarak olumlu bir deneyimdir.
Ancak bazı kişilerde yardım almak şu düşünceleri tetikler:
“Şimdi ona borçlandım.”
“Ben de bir şey yapmalıyım.”
“Bana neden yardım ediyor?”
“Keşke kendim halletseydim.”
“Benim için bu kadar uğraşması beni rahatsız ediyor.”
“Bir daha ondan bir şey istememeliyim.”
“Kimseye yük olmamalıyım.”
Böyle bir durumda kişinin yaşadığı duygu yalnızca mahcubiyet değildir.
Utanç, suçluluk, borçluluk, yetersizlik ve savunmasızlık aynı anda devreye girebilir.
Burada çok önemli bir ayrım vardır:
Kişi yardım almayı değil, “yardıma ihtiyaç duyan kişi” olmayı zor buluyor olabilir.
Çünkü yardım almak zihinde şu anlama dönüşmüş olabilir:
“Demek ki bunu kendim yapamadım.”
Eğer kişinin özdeğeri büyük ölçüde bağımsızlığı, yeterliliği ve başkalarına yük olmaması üzerinden kurulmuşsa, yardım almak yalnızca pratik bir destek değildir.
Kişinin kendisi hakkındaki algısına dokunan bir deneyimdir.
Kusurluluk/Utanç Şeması: “Beni gerçekten tanısalar beni sevmezler”
Bu örüntüde ilk akla gelen şemalardan biri Kusurluluk/Utanç (Defectiveness/Shame) şemasıdır.
Bu şemada kişinin derinlerinde:
“Bende temel bir problem var.”
“Yeterince iyi değilim.”
“Beni gerçekten tanısalar beni sevmezler.”
“Başkaları benden daha değerli.”
“Benim bir eksiğim var.”
gibi inançlar bulunabilir.
Şema Terapi literatüründe kusurluluk/utanç şeması, kişinin kendisini kusurlu, değersiz, istenmeyen veya sevgiyi hak etmeyen biri olarak algılamasıyla ilişkilendirilir. Güncel sistematik derlemeler de kusurluluk/utanç şemasını erken uyumsuz şemalar arasında tanımlamakta ve bu şemaların duygu düzenleme güçlükleri gibi psikolojik süreçlerle ilişkisini incelemektedir.
Bu şema güçlü olduğunda kişinin aldığı olumlu geri bildirim bazen zihinsel olarak “yanlış” kabul edilebilir.
Örneğin:
Karşı taraf:
“Sen gerçekten çok başarılısın.”
Kişinin iç dünyası:
“Öyle değilim.”
veya:
Karşı taraf:
“Seninle konuşmak çok iyi geliyor.”
İç ses:
“Beni gerçekten tanısaydı böyle söylemezdi.”
veya:
Karşı taraf:
“Sen çok düşünceli birisin.”
İç ses:
“O kadar da iyi biri değilim.”
Bu nedenle kişi iltifatı küçümseyebilir.
Çünkü iltifatın kabul edilmesi, kişinin yıllardır taşıdığı “ben yeterince iyi değilim” şemasıyla çelişmektedir.
Utanç neden özellikle “alırken” ortaya çıkabilir?
Utanç, kişinin yalnızca yaptığı bir davranışla ilgili kötü hissetmesi değildir.
Utanç çoğu zaman doğrudan benlik algısına dokunur.
Suçluluk:
“Yanlış bir şey yaptım.”
der.
Utanç ise daha çok:
“Benimle ilgili yanlış olan bir şey var.”
hissine yaklaşır.
Bu nedenle birinin sizin için bir şey yapması bazı kişilerde:
“Ben buna layık mıyım?”
sorusunu tetikleyebilir.
Bu soru çoğu zaman bilinçli olarak sorulmaz.
Kişi yalnızca huzursuz olur.
Gülümseyemez.
Göz temasını keser.
Konuyu değiştirir.
Hemen karşılık vermeye çalışır.
Ya da:
“Gerçekten hiç gerek yoktu.”
der.
Dolayısıyla dışarıdan bakıldığında “mahcup oldu” gibi görünen şey, içeride çok daha karmaşık bir süreç olabilir.
Kendini Feda Şeması: “Benim ihtiyacım ikinci planda”
İkinci önemli şema Kendini Feda (Self-Sacrifice) şemasıdır.
Bu şemada kişi başkalarının ihtiyaçlarına, duygularına ve beklentilerine kendi ihtiyaçlarından daha fazla ağırlık verebilir.
Bu kişiler sıklıkla:
- yardım etmekte zorlanmaz,
- başkalarının problemlerini çözmeye çalışır,
- insanların ihtiyaçlarını hızlı fark eder,
- kendilerinden istenmeden sorumluluk alabilir,
- “hayır” demekte zorlanabilir,
- kendi ihtiyaçlarını erteleyebilir.
Ancak aynı kişi kendisine yardım edildiğinde rahatsız olabilir.
Çünkü ilişkide alıştığı pozisyon:
“Ben veren tarafım.”
olabilir.
Vermek kolay, almak neden zor?
Kendini feda örüntüsünde kişinin zihninde zamanla şu denklem oluşabilir:
Vermek = iyi olmak
Almak = yük olmak
Bu denklem bilinçli bir karar değildir.
Yıllar içerisinde öğrenilmiş bir ilişki biçimi olabilir.
Örneğin:
Arkadaşınız sizi havaalanından alır.
Siz:
“Çok teşekkür ederim.”
demek yerine:
“Ya gerçekten hiç gerek yoktu, ben taksiye binerdim.”
dersiniz.
Arkadaşınız:
“Ben zaten gelmek istedim.”
der.
Siz ise hâlâ huzursuzsunuzdur.
Çünkü problem havaalanından alınmak değildir.
Asıl rahatsızlık:
“Bir insan benim için bu kadar emek harcadı.”
gerçeğinde olabilir.
Ve bunun arkasından otomatik olarak:
“Ben de karşılığını vermeliyim.”
düşüncesi gelebilir.
Minnettarlık ile borçluluk aynı şey değildir
Bu ayrım klinik açıdan son derece önemlidir.
Sağlıklı bir ilişkide kişi:
“Bana yardım ettiğin için teşekkür ederim.”
diyebilir.
Bu minnettarlıktır.
Şema tarafından tetiklenen ilişkisel örüntüde ise:
“Bana yardım etti. Şimdi ona bir şey borçluyum.”
duygusu oluşabilir.
Bu ise borçluluk hissidir.
İkisi birbirine benzese de psikolojik olarak aynı değildir.
Minnettarlık ilişkiyi yakınlaştırabilir.
Borçluluk ise kişiyi ilişkiyi sürekli dengelemeye zorlayabilir.
Örneğin:
“O bana geçen ay 500 TL’lik bir hediye aldı, benim de en az o kadar bir şey almam lazım.”
“O beni iki kere arabayla bıraktı, ben de mutlaka onu bırakmalıyım.”
“O benim sorunumu dinledi, ben de onun bütün problemlerini dinlemeliyim.”
Burada ilişki yavaş yavaş duygusal bir muhasebeye dönüşebilir.
Oysa yakın ilişkilerde her şeyin aynı gün, aynı miktarda ve aynı biçimde karşılıklı olması gerekmez.
İlişki bir bilanço tablosu değildir.
Boyun Eğicilik Şeması: “Karşı tarafın ihtiyacı daha önemli”
Bazı kişilerde Kendini Feda ile birlikte Boyun Eğicilik (Subjugation) şeması da görülebilir.
Boyun eğicilikte kişi kendi ihtiyaçlarını, tercihlerini ve duygularını ifade etmekten kaçınabilir.
Çünkü zihninde:
“Bunu istersem karşı taraf kızabilir.”
“Hayır dersem beni bencil bulabilir.”
“İtiraz edersem reddedilebilirim.”
“Sorun çıkarmamalıyım.”
gibi beklentiler bulunabilir.
Şema Terapi modelinde boyun eğicilik ve kendini feda, kişinin kendi ihtiyaçları pahasına başkalarının ihtiyaçlarına ve tepkilerine aşırı odaklandığı “başkalarına yönelim” alanı içinde değerlendirilir.
Bu nedenle kişi kendisine yapılan bir iyiliği kabul etmekte zorlanabilir.
Çünkü yardım kabul etmek:
“Benim de bir ihtiyacım var.”
demeyi gerektirir.
Ve bazı insanlar için ihtiyaç sahibi olmak, çocuklukta öğrenilmiş biçimde, tehlikeli veya utanç verici bir pozisyondur.
“Ben hallederim” cümlesinin psikolojik anlamı
“Ben hallederim.”
tek başına sağlıksız bir cümle değildir.
Kendi başına hareket edebilmek, sorumluluk alabilmek ve bağımsız olmak oldukça sağlıklıdır.
Problem, bunun bir tercih olmaktan çıkıp zorunluluğa dönüşmesidir.
Sağlıklı bağımsızlık:
“Bunu kendim yapabilirim. Ama gerekirse yardım da isteyebilirim.”
Şema tarafından yönetilen aşırı bağımsızlık ise:
“Bunu kendim yapmak zorundayım.”
şeklindedir.
Aradaki fark küçük görünür ama psikolojik olarak oldukça önemlidir.
Çünkü birincisinde seçim vardır.
İkincisinde zorunluluk.
Onay Arayıcılık/Tanınma Arayıcılık: İltifatı istemek ama kabul edememek
Burada ilk bakışta bir paradoks ortaya çıkar.
Bir kişi:
“İnsanların beni beğenmesini çok istiyorum.”
diyebilir.
Ama aynı kişi iltifat geldiğinde:
“Yok canım.”
diyebilir.
Bu çelişki değildir.
Çünkü onaya ihtiyaç duymak ile onayı içselleştirebilmek aynı şey değildir.
Onay arayıcılık/tanınma arayıcılık şemasında kişinin özdeğeri büyük ölçüde başkalarının değerlendirmesine bağlanabilir. Şema Terapi’nin güncel modelinde bu şema, başkalarının onayı ve takdirine aşırı önem verme eğilimiyle tanımlanmaktadır.
Bu durumda kişi:
“Beni beğensinler.”
diye çok güçlü bir ihtiyaç duyabilir.
Fakat biri gerçekten:
“Seni çok beğeniyorum.”
dediğinde bunu kendi benlik algısına dahil etmekte zorlanabilir.
Dolayısıyla kişi tekrar tekrar dışarıdan doğrulama arar fakat aldığı doğrulamanın etkisi kısa sürer.
Bu nedenle sürekli daha fazla onaya ihtiyaç duyabilir.
Duyguları Bastırma: “Ne hissediyorsam göstermemeliyim”
Bir başka boyut ise Duyguları Bastırma (Emotional Inhibition) şemasıdır.
Bazı insanlar yalnızca olumsuz duyguları değil, olumlu duyguları da ifade etmekte zorlanır.
Örneğin biri:
“Seninle gurur duyuyorum.”
dediğinde kişi çok mutlu olabilir.
Fakat:
“Ben de bunu duyduğuma çok sevindim.”
demekte zorlanabilir.
Sadece:
“Sağ ol.”
der ve konuyu kapatır.
Burada duygunun olmaması değil, duygunun dışa vurumunun kısıtlanması söz konusudur.
Şema Terapi modelinde duygusal ketlenme, kişinin duygularını ve spontan tepkilerini ifade etmesini sınırlayan örüntülerden biri olarak ele alınır. Araştırmalar da erken uyumsuz şemalar ile duygu düzenleme güçlükleri arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir.
Peki bütün bunların altında hangi “öğreti” olabilir?
Aslında çoğu zaman tek bir cümle yoktur.
Kişinin yaşamı boyunca farklı ilişkilerden öğrendiği bir dizi örtük kural vardır.
Örneğin:
“İyi insan, kendisinden önce başkalarını düşünür.”
“Kimseye yük olmamalısın.”
“Güçlü insanlar yardım istemez.”
“Sana yapılan iyiliğin karşılığını hemen vermelisin.”
“İhtiyaçlarını fazla gösterme.”
“Kendini övme.”
“Fazla öne çıkma.”
“İnsanlara yük olursan seni istemezler.”
“Biri sana bir şey veriyorsa karşılığında bir şey bekliyordur.”
“Sevilmek için faydalı olmalısın.”
Bunların bazıları aileden doğrudan öğrenilebilir.
Bazıları kültürel mesajlarla güçlenebilir.
Bazıları ise çocuğun kendi deneyimlerinden çıkardığı sonuçlar olabilir.
Şema Terapi’ye göre erken uyumsuz şemalar yalnızca tek bir olayın sonucu olarak düşünülmez; çocuğun mizacı ile gelişimsel çevresi ve karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçlarının etkileşimi içerisinde oluşur ve daha sonra yaşam boyunca genişleyebilir.
“Sevilmek için vermeliyim” inancı
Bazı kişilerde daha derinde şu ilişki kuralı bulunabilir:
“Ben birilerine fayda sağladığım sürece değerliyim.”
Bu inanç varsa kişi:
- yardım eder,
- sorun çözer,
- insanları rahatlatır,
- fedakârlık yapar,
- ihtiyaçları önceden fark eder,
- karşı tarafın yükünü taşır.
Ve bunların sonucunda kendisini değerli hisseder.
Fakat birinin kendisi için bir şey yapması durumunda alıştığı rol değişir.
Artık:
Fayda sağlayan kişi değil, fayda gören kişidir.
Bu değişim rahatsız edici olabilir.
Çünkü kişinin özdeğeri “veren kişi olmak” üzerine kurulmuşsa, alıcı pozisyonu savunmasızlık yaratabilir.
Asıl mesele bazen “almaya izin vermek”tir
Psikoterapide bu tür örüntüler üzerinde çalışırken amaç kişiye:
“Artık hiçbir şeyi umursama.”
veya:
“Herkesten yardım iste.”
demek değildir.
Amaç çok daha temel bir esneklik geliştirmektir:
“İhtiyacım olduğunda yardım isteyebilirim.”
“Bana yardım edildiğinde bunu reddetmek zorunda değilim.”
“Bana yapılan iyiliği hemen geri ödemek zorunda değilim.”
“Birinin bana iyi davranması için önce bunu hak edecek bir şey yapmam gerekmiyor.”
“İltifat aldığımda kendimi küçültmeden teşekkür edebilirim.”
“Başkalarının ihtiyaçları kadar benim ihtiyaçlarım da önemlidir.”
Bunlar yalnızca “pozitif düşünceler” değildir.
Kişinin ilişkilerindeki temel çalışma biçimini değiştiren daha derin bilişsel ve duygusal dönüşümlerdir.
Terapide bu örüntü nasıl çalışılır?
Şema Terapi’de yalnızca davranış değiştirmek hedeflenmez. Öncelikle davranışın hangi şemayla ilişkili olduğu ve hangi başa çıkma biçimiyle sürdürüldüğü anlaşılmaya çalışılır.
Tetikleyici
Partneriniz size beklemediğiniz bir hediye alıyor.
↓
Duygu
Utanç + huzursuzluk + borçluluk.
↓
Otomatik düşünce
“Ben de ona hemen bir şey almalıyım.”
↓
Daha derindeki inanç
“Karşılıksız bir şey kabul edemem.”
↓
Şema
Kendini Feda / Kusurluluk-Utanç / Onay Arayıcılık gibi bir örüntü.
↓
Başa çıkma
İyiliği küçümseme, reddetme veya hemen karşılığını verme.
↓
Kısa vadeli sonuç
Rahatsızlık azalır.
↓
Uzun vadeli sonuç
Yardım kabul etmek daha da zorlaşır.
Bu döngü fark edildiğinde terapi, yalnızca “bir dahaki sefere teşekkür et” düzeyinde kalmaz.
Kişinin yardım alırken ortaya çıkan utançla temas edebilmesi, bu utancın altında hangi inancın bulunduğunu fark etmesi ve daha sağlıklı bir ilişki biçimini deneyimleyebilmesi üzerine çalışılır.
Şema Terapi’nin temel amaçlarından biri de kişinin şemaları tarafından yönetilen başa çıkma biçimlerini azaltması ve temel duygusal ihtiyaçlarını daha sağlıklı yollarla karşılayabilmesidir.
Sağlıklı bir yetişkin ne yapar?
Sağlıklı bir yetişkin:
Birisi yardım ettiğinde:
“Teşekkür ederim, gerçekten çok işime yaradı.”
diyebilir.
Birisi iltifat ettiğinde:
“Teşekkür ederim, bunu duymak güzel.”
diyebilir.
Bir şeye ihtiyacı olduğunda:
“Bana bu konuda yardımcı olabilir misin?”
diyebilir.
Yapamayacağı bir şey olduğunda:
“Şu anda bunu yapamam.”
diyebilir.
Ve en önemlisi:
Bütün bunları yaparken kendisini kötü, bencil veya yetersiz biri olarak görmek zorunda değildir.
İltifata cevap vermek için kendinizi küçültmeniz gerekmiyor
Birisi:
“Çok güzelsin.”
dediğinde:
“Yok ya, hiç değilim.”
demek zorunda değilsiniz.
“Ben de öyle düşünüyorum” demek de zorunda değilsiniz.
Basitçe:
“Teşekkür ederim.”
demeniz yeterlidir.
Birisi:
“Çok başarılısın.”
dediğinde:
“Estağfurullah, ne başarısı.”
demek zorunda değilsiniz.
“Bunu duymak benim için çok güzel, teşekkür ederim.”
diyebilirsiniz.
Birisi:
“Senin için bunu yaptım.”
dediğinde:
“Gerçekten hiç gerek yoktu.”
demek zorunda değilsiniz.
“Benim için bunu düşünmen çok değerli, teşekkür ederim.”
diyebilirsiniz.
Bu küçük cümleler basit görünür.
Ancak kişinin yıllardır otomatik olarak yaptığı:
reddetme → küçültme → karşılığını verme → rahatlama
döngüsünü değiştirmek açısından oldukça değerlidir.
Eğer bu yazıyı okurken: “Ben tam olarak böyleyim.” diyorsanız, kendinizi daha iyi anlamak için şu sorular üzerinde düşünebilirsiniz:
Biri bana yardım ettiğinde ilk hissettiğim şey minnettarlık mı, yoksa borçluluk mu?
Birisi bana iltifat ettiğinde bunu kabul edebiliyor muyum?
Kendim hakkında olumlu bir şey söylemek bana kibirli hissettiriyor mu?
İnsanlardan yardım istemek benim için zor mu?
Birinin benim için emek vermesine izin verebiliyor muyum?
İyilikleri hemen geri ödeme ihtiyacı hissediyor muyum?
“Hayır” dediğimde kendimi suçlu hissediyor muyum?
Başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarımdan önce mi fark ediyorum?
Biri beni gerçekten tanırsa beni sevmeyeceğinden korkuyor muyum?
Sevilmek için faydalı, başarılı, güçlü veya fedakâr olmam gerektiğine inanıyor muyum?
Bu sorular bir kişiye kendi başına tanı koydurmaz.
Ancak terapi sürecinde üzerinde çalışılabilecek önemli örüntülerin fark edilmesine yardımcı olabilir.
Şema Terapi’nin önemli katkılarından biri, kişinin yalnızca davranışını değiştirmeye değil, bu davranışın arkasındaki temel şemayı, karşılanmamış duygusal ihtiyacı ve şemayı sürdüren başa çıkma biçimini anlamaya odaklanmasıdır. Şema Terapi’nin güncel modelinde erken uyumsuz şemalar, şema alanları, başa çıkma biçimleri ve şema modları birbirini tamamlayan temel kavramlar olarak ele alınmaktadır.
Dolayısıyla terapide hedef:
“Daha az utan.”
değildir.
Daha derindeki hedef şudur:
“İhtiyaç duyduğunda yardım isteyebilen, yardım geldiğinde onu kabul edebilen, iltifat aldığında kendisini küçültmeyen ve değerli olmak için sürekli bir şey vermek zorunda hissetmeyen bir benlik geliştirmek.”
Çünkü sağlıklı ilişkilerde yalnızca vermek yoktur.
Vermek de vardır, almak da.
Ve bazen psikoterapide kişinin öğrenmesi gereken en zor şeylerden biri, başkalarına daha fazla vermek değil;
kendisine de bir şeylerin verilmesine izin vermektir.
Psikoterapi ne zaman düşünülebilir?
Bu örüntüler hayatınızda belirgin bir sıkıntı yaratıyorsa — sürekli insanları memnun etmeye çalışıyor, yardım istemekten kaçınıyor, aldığınız her iyiliği borç olarak görüyor, iltifat karşısında yoğun utanç yaşıyor, ihtiyaçlarınızı ifade etmekte zorlanıyor veya ilişkilerinizde sürekli veren taraf olduğunuzu fark ediyorsanız — bunun yalnızca “karakter özelliğiniz” olduğunu varsaymak zorunda değilsiniz.
Bu tür tekrar eden ilişki örüntüleri psikoterapide ayrıntılı biçimde ele alınabilir.
Özellikle Şema Terapi yaklaşımı, kişinin bugün yaşadığı güçlükleri geçmiş deneyimleri, temel duygusal ihtiyaçları, erken uyumsuz şemaları ve şemalara karşı geliştirdiği başa çıkma biçimleriyle birlikte değerlendiren bütüncül bir çerçeve sunar.
Amaç geçmişi suçlamak değil; geçmişte işe yarayan fakat bugün artık kişinin yaşamını kısıtlayan örüntülerin farkına vararak daha özgür seçimler yapabilmesini sağlamaktır.
Bu yazının tüm hakları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. Yazının tamamı veya bir bölümü; yazarın yazılı izni olmaksızın kopyalanamaz, çoğaltılamaz, alıntılanamaz, yayımlanamaz, ticari amaçla kullanılamaz. İzinsiz kullanım halinde yasal işlem başlatılacak olup, her türlü hukuki ve cezai sorumluluk izinsiz kullanan kişiye aittir.
©psikologecemsercan
